Realizacja inwestycji w sąsiedztwie drzew i krzewów bardzo rzadko ogranicza się dziś wyłącznie do projektu architektonicznego i projektu zagospodarowania terenu. Coraz częściej wymaga także przygotowania dokumentacji dendrologicznej, której celem jest rozpoznanie istniejącej zieleni oraz zaplanowanie działań minimalizujących negatywny wpływ inwestycji na roślinność.
W praktyce pojęcia takie jak inwentaryzacja dendrologiczna, operat dendrologiczny czy projekt ochrony drzew bywają używane zamiennie, choć w rzeczywistości są to dokumenty o zupełnie innej funkcji i innym zakresie. Warto je uporządkować – zwłaszcza że projekt ochrony drzew (lub szerzej: projekt ochrony zieleni) powinien być logicznym zwieńczeniem wcześniejszych analiz, a nie dokumentem sporządzanym w oderwaniu od nich.
Inwentaryzacja dendrologiczna – punkt wyjścia
Inwentaryzacja dendrologiczna jest podstawowym dokumentem opisującym istniejącą roślinność na terenie planowanej inwestycji. Jej celem jest rozpoznanie stanu faktycznego – tego, co rośnie na danym obszarze, gdzie i w jakiej jest kondycji.
Dokument ten składa się zazwyczaj z dwóch części:
Część opisowa
Zawiera m.in.:
- podstawowe informacje o obszarze opracowania,
- zestawienie tabelaryczne zinwentaryzowanych drzew i krzewów, obejmujące:
- nazwę gatunkową (i ewentualnie nazwę odmiany),
- podstawowe dane dendrometryczne,
- zwięzły opis drzewa lub krzewu,
- podsumowanie, w tym:
- liczbę i strukturę gatunkową zinwentaryzowanej roślinności,
- wstępną kategoryzację drzew (ułatwiającą dalsze gospodarowanie),
- ewentualne ogólne wnioski i wytyczne,
- dokumentację fotograficzną.
Część graficzna
Sporządzana jest zazwyczaj na mapie do celów projektowych i przedstawia:
- lokalizację poszczególnych drzew i krzewów,
- ich podstawowe dane (np. numer, obwód pnia, średnicę korony).
Inwentaryzacja dendrologiczna nie rozstrzyga jeszcze, co należy zrobić z drzewami. Jej rolą jest rzetelny opis stanu istniejącego, który stanowi bazę do dalszych analiz.
Operat dendrologiczny – dokument decyzyjny
Operat dendrologiczny jest rozszerzeniem inwentaryzacji dendrologicznej i dokumentem o zdecydowanie bardziej decyzyjnym charakterze. Sporządza się go zazwyczaj na etapie prac koncepcyjnych, zanim rozwiązania projektowe zostaną ostatecznie przesądzone.
Celem operatu jest:
- umożliwienie korekty projektu zagospodarowania terenu w taki sposób, aby:
- uniknąć kolizji z drzewami tam, gdzie jest to możliwe,
- ograniczyć skalę ingerencji w istniejącą roślinność,
- sformułowanie wskazań dla zarządzania drzewami i krzewami, sformułowanie zaleceń pielęgnacyjnych.
Operat dendrologiczny:
- wskazuje drzewa i krzewy przeznaczone do zachowania, usunięcia lub przesadzenia,
- wskazuje rośliny wymagające szczególnej ochrony na etapie realizacji inwestycji,
- może rekomendować przeprowadzenie pogłębionej inspekcji drzew,
- zawiera zarówno część tekstową, jak i graficzną, odnoszącą się do planowanych rozwiązań projektowych.
To właśnie na etapie operatu dendrologicznego zapadają kluczowe decyzje, które później przekładają się na zakres i treść projektu ochrony drzew.
Projekt ochrony drzew (projekt ochrony zieleni) – etap wykonawczy
Projekt ochrony drzew, nazywany też szerzej projektem ochrony zieleni (np. w standardzie SODiZ 001:2021), jest dokumentacją określającą konkretne działania techniczne i organizacyjne, które należy podjąć w trakcie realizacji inwestycji, aby zabezpieczyć roślinność przed uszkodzeniami.
Opracowuje się go zazwyczaj na podstawie:
- projektu wykonawczego,
- wcześniejszej inwentaryzacji i operatu dendrologicznego.
Projekt ochrony drzew jest więc uszczegółowieniem operatu dendrologicznego, a nie dokumentem funkcjonującym niezależnie.
Zawiera on m.in.:
- wytyczne dotyczące zabezpieczenia drzew i krzewów na placu budowy dla danej inwestycji,
- zalecenia dotyczące technologii prowadzenia robót w sąsiedztwie zieleni,
- zapisy odnoszące się do nadzoru, dokumentowania i kontroli działań ochronnych,
- wytyczne dotyczące pielęgnacji drzew i krzewów w trakcie realizacji inwestycji oraz po jej zakończeniu.
Idealny scenariusz a praktyka inwestycyjna
W idealnym modelu proces inwestycyjny wygląda następująco:
- wykonanie inwentaryzacji dendrologicznej,
- sporządzenie operatu dendrologicznego,
- opracowanie projektu zagospodarowania terenu z uwzględnieniem wniosków z operatu,
- przygotowanie projektu ochrony drzew.
W praktyce jednak często zdarza się, że projekt zagospodarowania terenu jest już gotowy, a inwentaryzację, operat i projekt ochrony drzew zleca się jednocześnie, w ostatnim etapie.
Dlaczego warto unikać takiej sytuacji?
Ponieważ to operat dendrologiczny, wykonany odpowiednio wcześnie, daje realną możliwość korekty rozwiązań projektowych i ograniczenia kolizji z drzewami. Projekt ochrony drzew sporządzony dopiero po zaprojektowaniu inwestycji bardzo często nie służy już ochronie w pełnym znaczeniu tego słowa, lecz jedynie zarządzaniu skutkami wcześniej podjętych decyzji.
Projekt ochrony drzew jest kluczowym dokumentem na etapie realizacji inwestycji, ale jego jakość i sens w dużej mierze zależą od tego, czy został poprzedzony rzetelną analizą dendrologiczną.
W kolejnym artykule przyjrzę się już szczegółowo samym projektom ochrony drzew:
ich zawartości, celom, ograniczeniom oraz temu, kiedy rzeczywiście pomagają chronić drzewa, a kiedy stają się jedynie formalnym załącznikiem do dokumentacji budowlanej.
